आनन

कांती नितळ, विशाल भाळ,
कुंतल ओघळ, सुंदरसे

भुवया कमानी, गाली तकाकी
हनुवटी तीळ, विलसतसे

मोहक नेत्र, अर्धोन्मिलीत
मार्दव त्यात, ओथंबूनसे

आनन कमल, तेज विपुल
ओठ मृदुल, खुलवितसे

Advertisements

ग्रँड कॅन्यन – १

२०१३ च्या लेबर डे वीकेंडला लागून सुट्टी टाकली होती. मी, मानसी, ओज, अमित आणि निधी असे पाच जण वेस्ट कोस्टच्या १० दिवसांच्या ट्रिपला निघालो. ग्रँड कॅन्यनची साऊथ रिम आणि नॉर्थ रिम या दोनही ठिकाणी जायचा बेत होता. आम्ही पहिले काही दिवस वेगवेगळ्या ठिकाणी फिरून शेवटी साऊथ रिमला पोहोचलो. दुपार ते संध्याकाळच्या वेळात साऊथ रिमवर भटकलो. नैसर्गिक व्यवधानं बाळगणं हा निसर्गाचा स्थायी भाव. आपल्या उपजत कलेस प्रामाणिक राहून त्याने केलेलं कोरीव काम म्हणजे कसलेल्या कलाकाराची अदाकारीच. हे कोरीव काम प्रत्यक्षात होताना एकदा पाहायला मिळावं ही एक कधीच पूर्ण न होणारी ईच्छा मनाशी बाळगून तिथून निघालो. दुसऱ्या दिवशी जवळ-जवळ अर्धा दिवस गाडी चालवत आम्ही नॉर्थ रिमला पोहोचलो. साऊथ ते नॉर्थ प्रवाससुद्धा अविस्मरणीय आहे. मैलोनमैल पसरलेली लाल माती आणि लाल डोंगर. परत एकदा निसर्गाने ‘मी अस्साच आहे’ असं ठासून सांगितलं आहे. खुरटी झुडपं सोडली तर अगदी नावाला काही झाडं आणि बाकी सारं उजाड माळरान. एका मोठ्ठ्या सेपिया टोनमधून आपण जात आहोत असं वाटत राहतं. तो प्रवास आम्ही अगदी मनापासून एन्जॉय केला. नॉर्थ रिमला पोहोचल्यावर लगेचच आम्ही कड्यावर जाऊन दरी पाहायला गेलो. सूर्यास्त होत आला होता. अनेक कॅमेरे ट्रायपॉडवर लागले होते. तिन्हीसांजेचा अंमल चढू लागला होता. ‘प्रकाश’ या एकाच एककावर संपूर्ण नाट्य घडवून आणण्यात येत होतं. माझ्या फोनच्या साध्या कॅमेऱ्यातून काढलेले फोटोसुद्धा अप्रतिम आले आहेत. प्रकाशाचे कोन, कोरलेले उभे कडे, कड्यांवरच्या रेषा आणि त्या रेषारेषांतून डोकावणारा कलाकार. महाकाय पार्श्वभूमी आणि त्यावर बारकाईने केलेलं काम या दोन्हीस न्याय देत रविराज विश्रांतीस जात होते. काही दृष्य इतकी मोहक होती की प्रकाशाने कूस बदलूच नये असं वाटत होतं. जितकं सामावून घेता येईल तितकं आम्ही घेतलं आणि हॉटेलवर परतलो.

नॉर्थ रिमवरून दरी पाहताना काही पायवाटा खाली जाताना दिसल्या. राजू, आमचा मित्र, म्हणायचा एकदा तांबडी माती पायाला लागली की ती निघणं अशक्य असतं. तोच तो क्षण होता, त्याच वेळी परत यायचा निश्चय केला होता. सह्याद्रीतली असो वा ग्रँड कॅन्यनची. माती ती मातीच. लाल ती लालच.

२०१६ मध्ये परत मनावर घेतलं की ग्रँड कॅन्यनचा ट्रेक करायलाच पाहिजे. ४/५ जणांची टीम जमवली होती. पण त्यातले एक-एक करत गळत गेले. त्यातच २०१७ चं महाराष्ट्र मंडळाचं काम हातात घेतलं होतं. त्यामुळे बेत २०१८ वर ढकलला गेला. ३०.सप्टेंबर.२०१७ रोजी मंडळाचा नवरात्रीचा कार्यक्रम होता. तो छान पार पडला. आणि घरी येतानाच आठवण झाली की उद्या १ तारीख आहे. ग्रँड कॅन्यनमध्ये खाली एकच रांच हाऊस आहे. त्यात स्त्रियांची आणि पुरुषांची राहायची व्यवस्था वेगळी आहे. एका वेळेस फक्त २० स्त्रिया आणि २० पुरुष रात्री राहू शकतात. साहजिकच या ठिकाणाचं आरक्षण मिळवायला महत्प्रयास करावे लागतात. इथे राहाण्याची जमेची बाजू म्हणजे राहणाऱ्या सर्वांना रात्रीचं जेवण, सकाळची न्याहारी आणि दुपारचं जेवण मिळतं. अन्यथा कॅम्पिंगची सोय आहेच. पण कॅम्पिंग म्हणजे शिधा आणि गॅस सगळंच बरोबर न्यावं लागतं. ते सुद्धा तिथे विकत घ्या आणि नंतर कारायचं काय त्या गोष्टींचं हा प्रश्न आहेच.

२०१७ च्या शेवटापर्यंत त्या रांच हाऊसचं आरक्षण फोनवर होत असे. प्रत्येक महिन्याच्या १ तारखेला पुढल्या १३ महिन्याचं आरक्षण खुले होत असे. म्हणजे तसं म्हटलं तर १३ व्या महिन्याचच खुलं होत असे. जॉर्जियातल्या ९.०० वाजता म्हणजे तिथल्या ७.०० वाजता फोन लाईन्स सुरु होत असत. आतापर्यंत आम्ही ४ पुरुष आणि १ स्त्री असे पाच जण अशी नवी टीम तयार झालो होतो. ०१.ऑक्टोबर.२०१७ रोजी आम्ही, चौघे पुरुष, वॉट्सअॅप वेबवर ०८.३० पासून संपर्कात होतो. प्रत्येकाने फोन लावायचा आणि आरक्षण मिळवायचा प्रयत्न करायचा असं ठरलं होतं. ०८.५० पासून आम्ही फोन लावायला सुरुवात केली. मी आजतागायत इतक्या वेळा एंगेज टोन ऐकला नसेल तितक्या वेळा तो त्या दिवशी ऐकला. त्यावर कडी म्हणजे एंगेज टोन येऊनसुद्धा चिकाटीने तोच फोन नंबर लावत राहिलो. आम्ही चौघेही हेच करत होता. सरते शेवटी ०९.३२ ला माझा फोन लागला आणि मंजुळ आवाजात तिथली कर्मचारी माझ्याशी बोलू लागली. माझ्या १७८व्या प्रयत्नाला माझा फोन लागला. मला जितकी घाई होती तितक्याच शांतपणे ती मला प्रश्न विचारात होती आणि आम्हाला मनाजोगतं आरक्षण तिने करून दिलं. १२.ऑक्टोबर.२०१८ रोजी आम्ही पाच जण नॉर्थ रिम वरून पहाटे ०५.०० वाजता खाली दरीत उतरायला लागू. १२.ऑक्टोबर.२०१८ च्या रात्री आम्ही त्या रांच हाऊसमध्ये राहू. आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी साऊथ रिम वर चढत येऊ. असा आमचा २१ मैलांचा पायी प्रवास असेल. या करता लागणारा सव्यापसव्य आम्ही आधीच करून ठेवू. म्हणजे साऊथ रिमला वर आल्यावर तिथे गाडी पाहिजे. म्हणजेच नॉर्थ रिमला जायच्या आधी साऊथला येऊन गाडी पार्क करायची आणि बसने नॉर्थ रिमला जायचं ई.

ग्रँड कॅन्यनमधल्या २१ मैलांच्या अनुभवासाठी आम्ही तयारी सुरु केली आहे. सॅक, कॅमल सॅक, बूट, कपडे, हायकिंग पोल्स ई. गोष्टींची तयारी झालीच आहे. आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे शारीरिक तंदुरुस्ती आणि शरीराला असायला पाहिजे ती सवय. याच्या जोडीला ट्रेक करताना अत्यावश्यक गोष्ट म्हणजे शांत चित्त. याकरता स्वतःला आव्हान देत निसर्गरम्य जॉर्जियातल्या वेगवेगळ्या डोंगर रांगांतून फिरणं सुरु आहेच.

पुढील भाग आम्ही तिथे जाऊन आल्यावर !

एकादशी

बुद्धिबळाच्या पटावर खेळतो आम्ही सारीपाट
आमच्याच चुकांना म्हणतो आम्ही वहिवाट
तुझ्या असण्याचा असतो आमचा अट्टाहास
तुझा आधार लागतो आमच्या मनगटास

म्हणे हजारोंनी होत जातील गोळा
साजरा कराया तुझ्या भक्तीचा सोहळा
तू असशी कल्पना अमर्याद विरक्त
साधनालाच साध्य मानून चाले तुझा भक्त

काहिली

ग्रीष्म. वैशाख. नुसती काहिली होत होती शरीराची. ध्यानीमनी नसताना ती अचानकपणे दिसली. कसलाही विधिनिषेध न बाळगता, कुणालाही न विचारता, अगदी तिलाही, सरळ तिला घेऊन घरी निघालो. आता काहिली मनाचीही होत होती. आम्ही घरी पोचलो. आत आलो. तिचं अंगं जरा कोमट लागत होतं. कदाचित उन्हाळ्यामुळे किंवा कशामुळे. पण मी तिला दार उघडून दिलं आणि थंड हवेचा झोत अंगावर आला. तिला आत बसवलं. दार लावलं आणि मी पटकन शॉवर घ्यायला गेलो. थंड पाण्याने आंघोळ करताच तरतरी आली. खिम्याचे पॅटीस होतेच, ते फ्रीजमधून काढले आणि तळायला घेतले. तळून झाले आणि प्लेटमध्ये खायला घेतले. तितक्यात आपण तिला कसे विसरलो याची मनोमन लाज वाटली. प्लेट खाली ठेवली. हळूच दार उघडलं आणि आत पाहिलं तर ती तिथेच होती. तिच्या कमनीय बांध्याची तिला नक्कीच कल्पना नव्हती. आणि तिची सोनेरी सळसळती कांती त्या थंड हवेत अधिकच आकर्षक दिसत होती. मला राहावलं नाही मी एका झटक्यात तिला जवळ घेतलं आणि माझे ओठ तिच्यावर टेकवले. एक थंड लहर माझ्या रोमारोमांतून विजेच्या वेगाने पसरली. मूर्त रूपाने आम्ही एक होत गेलो आणि आता आम्हाला कुणीही वेगळं करू शकणार नव्हतं. हळूहळू मी अनुभूती साठवून घेऊन लागलो. तशीच हळूहळू गात्रं शांत होत गेली. शरीराची आणि मनाची काहिली थांबली होती. पण ते क्षण काही अनंतकाळ टिकणारे नव्हते. आणि ती गेलीच. कायमचीच.

मी न हिरमुसता उठलो. दार उघडलं आणि तोच थंड हवेचा झोत अंगावर आला. आणि बायको यायच्या आत मी अजून एक बीअर प्यायचा निश्चय केला.

चिअर्स !!

मराठी

मी मराठी, माय मराठी

चैतन्य मराठी, नाविन्य मराठी

साज मराठी, माज मराठी

वाद मराठी, संवाद मराठी

बाणा मराठी, कणा मराठी

समशेर मराठी, लेखणी मराठी

स्वराज्य मराठी, सुराज्य मराठी

अंगण, प्रांगण, रणांगण, नभांगण मराठी

मी मराठी, माय मराठी

पाऊस

[प्रसंग ००१: तो बस स्टॉपवर रांगेत उभा आहे. तो पहिला आहे – तोंड स्टेज राईटकडे. त्याच्या मागे २/३ जण/जणी. ती स्टेज लेफ्ट बाजूने येते. तितक्यात विजांचा कडकडाट आणि पाऊस सुरु होतो. तिची धांदल उडते. कशीबशी छत्री उघडते. याच वेळेस त्याचं लक्ष एकदा तिच्याकडे जातं आणि तो परत वळून पाहतो. तिच्या कानातला डूल पडतो, त्याला कळतं. तिला कळत नाही. तो पहिला असल्याने पुढून बाहेर येतो आणि छत्री न उघडता डूल उचलतो. आणि परत पटकन येऊन उभा राहायचा प्रयत्न करतो. तो पर्यंत त्याची जागा गेलेली असते. तो रागाने त्यांच्याकडे बघतो आणि शेवटी तिच्या मागे जाऊन उभा राहतो. ती एकदा त्याच्याकडे बघते, ओढणी सारखी करते. आणि बसची वाट बघत उभी राहते.]
ती (मनात, आश्चर्यमिश्रित रागाने): हा माझ्या बाजूला का येऊन उभा राहिलाय?
तो (मनात, साधेपणाने): हिच्या मनात काहीही प्रश्न यायच्या आत तिला देऊन टाकतो.
ती (मनात, कुतूहलाने): म्हणजे, पहिली जागा सोडून यायचं कारण……..?
तो (मनात): देऊ का पटकन? पण ती म्हणेल याचं किती लक्ष?
[तो तिच्याकडे बघतो, ती त्याच्याकडे बघते]
तो (मनात): आता ही म्हणेल माझ्याकडे का बघतोय.
ती (मनात): माझ्याकडे का बघतोय, आता?
तो (चपापून): Excuse me.
ती (त्याच्या हाताकडे न बघता): What ?
तो: मघाशी जोराची सर आली ना, तेव्हा तुझं हे पडलं (पटकन बोलून, पुढे करतो)
ती (राग, संशय सगळं मावळून – कान चाचपून): अय्या हो !! Thank you so much !!! I’m really sorry.
[ती घेते, केस मागे करते, कानात घालते. तो तिला बघतच असतो. तिलाही ते कळतं.]
ती (कानातलं घालून झाल्यावर): ए, पण तुला कसं कळलं मी मराठी आहे ते ?
तो: मघाशी तुझं मराठी कवितांचं पुस्तक पडलं ते पहिलं मी.
ती: That’s smart !
ती (कानातलं घालून झाल्यावर): खूप जपते मी हे कानातलं. माझ्या…..
तो (थोडा घाबरून): अं ?
ती: माझ्या आजीने दिलं आहे.
तो (सुस्कारा टाकून): हा, हो, मग ! व्वा !! छान !!!
[ती नुसतीच बघते त्याच्याकडे. त्याला कळतं आपण विचित्र बडबड करतो आहोत.]
तो: (नुसताच हसतो हॅ हॅ सारखं, दुसऱ्या बाजूला बघून कपाळावर हात मारतो)
ती (मान हलवत हसते. मनात): बावळट आहे पण साधा आहे. पण आज पहिल्यांदाच दिसला.
[तो आणि ती बसची वाट पाहू लागतात.]

[प्रसंग ००२: ती घरी येते]
ती: टडाssss.
[पर्स आणि छत्री बेंचमध्ये टाकते]
ती: नीताssss, नीतूsssss. कुठे आहेस तू? बाहेर गेली वाटतं. एनीवेज, बरच झालं. तिचं असणं आज माझ्या मूडसाठी डिस्टर्बिंग असतं. आज मला जास्तच छान का वाटतंय? म्हणजे घर आहे हे पण हिरवळीवर उभं असल्यासारखं वाटतंय. वारा वाहतोय. मोगरा दरवळलाय. आणि मी पहाटेचं दव.
[स्वतच्या डोक्यात टपली मारते]
ती: हॅलो गर्ल ! आर यु ओके? कुणाचा उगाच विचार करत्येस? नाव गाव पत्ता – नथिंग इन प्लेस…..उगाच ऐवेही? पण छान वाटतंय ना? मग वाटू दे की !! हं….
AUDIO 2: Play thundering sound.
[बेंचवर बसते. डोळे मिटते. ढगांचा गडगडाट. डोळे उघडते. खिडकीपाशी जाते आणि हात बाहेर काढून पावसाचे थेंब हातात झेलते. हसते. Song starts]

[प्रसंग ००३: तो बेंचवर पहुडलाय. तोंडावर टॉवेल. हलकेच तोंडावरचा टॉवेल काढतो. स्वतःशीच बोलतो. ]
तो: ती दिसली त्याक्षणी पावसाला मी म्हटलं आणखीन बरस. ती विजेसारखी कडाडली.
तो: (तिची नक्कल करत म्हणतो): What?
तो: हाय ! आज एक स्मॉल काय? मिनी पण नाही घेतलाय. पावसाचं तिला घोळलेलं पाणी तुला चढलंय मित्रा.
[टॉवेल घेऊन बॉल डान्स करतो]
तो: समजायला लागलं तेव्हापासून जे धूसर चित्रं होतं ते तिला बघून स्पष्ट झालंय.
AUDIO 3: Play thundering sound.
[खिडकी उघडतो]
तो: (पावसाकडे बोट दाखवत): तू ही अशी आहेस.
[Song starts]

[प्रसंग ००४: तो परत बस स्टॉपवर रांगेत उभा आहे. तो पहिला आहे – तोंड स्टेज राईटकडे. त्याच्या मागे २/३ जण/जणी. ती स्टेज लेफ्ट बाजूने येते. जsssssराशी वाकून बघते आणि तो दिसल्यावर आपण वाकून पाहिलं हे त्याला कळू नये म्हणून लगेच रांगेत उभी राहते. तो बेधडक पहिली जागा सोडून शेवटी, तिच्या बाजूला येऊन उभा राहतो. ती कान, गळा, हात, अंगठ्या सगळं चाचपून पाहते. तो बघत असतो आणि चेहऱ्यावर स्मितहास्य. तिचं सगळं चाचपून होता होता ती त्याच्याकडे पाहते आणि हसते. तोसुद्धा हसतो.]
ती: Hi !
तो: Hi !
ती: ईथे नवा दिसतोस.
तो: तू कसं काय ओळखलं?
ती: अं … म्हणजे ….
तो: हो, नोकरी निमित्त आलोय.
[तो हसतो, ती हसते]
ती: व्वा ! छान. Congratulations!!
तो: Thank you !
तो: काय मस्त पाऊस पडतोय ना?
ती: हो, काल रात्री किती मस्त पाऊस लागला होता.
तो: हो खूपच मस्त.
ती: (त्याच्याकडे बघते) होssssओ? (हसते)
तो: हो, होतो मी जागा. (हसतो)
ती: हो, मी पण. आभाळाच्या कॅनवासवर विजेची नक्षी उठत होती, पुसत होती, उठत होती, पुसत होती.
तो: बिजलीच्या नृत्याला मेघांची साथ. कोसळत्या धारा आणि चिंब ओली रात.
ती: वाऱ्यावर स्वार रातराणीचे उ:श्वास, ना स्वप्न ना सत्य हे मृगजळी भास
तो: चांदण्याचं आर्जव घालू दे सडा, वरूणाची मिजास ओथंबून वाहे घडा.
ती (मनात): किती छान बोलतो हा !
तो (मनात): विचारू का हिला?
ती (मनात): अरे, बोल ना काहीतरी.
तो: अं….तू नेहमी याच वेळेला बसला असतेस?
ती: हो.
तो: मी सुद्धा. पण उद्या थोडा लवकर येईन म्हणतो.
ती: का? (उद्या तो भेटणार नाही या विचाराने आलेलं “का?”)
तो: आपण आत्ता जे बोलत होतो ते लिहून काढायचं होतं.
ती: पण ते पूर्ण कुठे झालंय?
तो: अपूर्णत्वातसुद्धा एक पूर्णत्व असतं ना?
ती: (फक्त त्याच्याकडे प्रश्नार्थक मुद्रेने बघत राहते)
[त्याच्या डोक्यात प्रकाश पडतो]
तो: म्हणजे तसं नाहीsssss. पूर्ण तर करायलाच पाहिजे. व्हायलाच पाहिजे.
[Song starts]

[प्रसंग ००५: ती तिच्या घरात आहे. तिची सकाळची लगबग सुरु आहे. त्यात आज थोडं लवकर निघून त्याला भेटायचं आहे. न्हायली आहे, डोक्याला टॉवेल गुंडाळला आहे. घरातले कपडे आहेत, शक्यतो सिल्कचा शर्ट-पायजमा. जो हाल दिल का गाणं गुणगुणते आहे. तिचं स्वगत सुरु होतं ]
ती: (घड्याळात बघते) बापरे !! उशीरच झालाय थोडा !
ती: पण किती वाजता भेटायचं हे सांगितलंच नाही त्याने, धांदरट नुसता.
ती: तो काय? मीही वेंधळीच, मी पण विचारलं नाही. पण कॉफीशॉपमध्ये असणार आहे असं सुचवलं का त्याने?
ती: कोणता ड्रेस घालू. कसे केस बांधू?
[केसांचा टॉवेल सोडवते. केस एका बाजूला घेऊन सुकवायचा प्रयत्न करते. स्वतःवरच थोडी चिडते. केस सोडवाल्यापासून एकेक थेंब पडण्याचा आवाज प्रसंग संपेपर्यंत]
ती: कधी सुकणार हे केस? (आरशात बघते)
ती: पण असू दे. पाऊस इतका आहे परत ओले होतीलच. त्याला पाऊस आवडतो. मग पावसात भिजलेले केस…
ती: मी तिथे गेले तर काय म्हणेल तो?
ती (वेड पांघरून): म्हणू दे ? कविता आवडते मला. तीच तर पूर्ण करायच्ये.
[कडकडाट, पाऊस सुरु होतो]
ती: (खिडकी बाहेर बघते. त्रासिक सुरात): हो रे. निघत्ये. पण मी तिथे पोहोचेपर्यंत असाच बरसत राहा.
ती: तो पाऊस नको थांबू दे आणि मला तिथे पोहोचू दे.
ती: साज-शृंगार ल्यालेला, मला साजेसा दिसू दे.
ती: त्याला पाऊस सुचू दे आणि मला तो साठवू दे.
ती: वरुणाच्या नभातील आर्द्र वर्षा मी होऊ दे.
[Song starts]

[प्रसंग ००६: तो त्याच्या घरात आहे. तो चहाचा कप हातात घेऊन मस्त खिडकीतून बाहेर बघत बसला आहे. काहीच घाई दिसत नाहीये. कडकडाट + पाऊस सुरु होतो आणि तो ताडकन उठतो. आपण पूर्णपणे विसरलो आहोत हे त्याच्या लक्षात येतं. आणि तयारीला सुरुवात करतो.]
तो: पाऊस पडला की मातीचा काय छान वास येतो! एक वेगळाच गंध.
तो: पावसानी मातीशी एकरूप होणं. आणि त्या वेळेस मातीने व्यक्त होणं. तोच तो, मृद्गंध !!
तो: दाढी करावी का? नको, फार काही वाढली नाहीये. चलता है.
तो: आज पुढे काय लिहावं?
तो: अं…… सुचेल काहीतरी, तिला भेटल्यावर, पाहिल्यावर …
तो: का सुचेल? का असं वाटतंय?
तो: म्हणजे कारण काय आहे, बॉस? हा, आणि Overconfidence नकोय, कळलं का? Easy.
तो: जो होगा देखा जायेगा ….
[वाऱ्याचा आवाज, मग पावसाचा आवाज]
तो: पण आज मला तुझी चाहूल लागली आहे.
तो: मना थोडी हुरहूरही लागली आहे.
तो: मन आणि आभाळ दोन्ही भरून आलंय.
तो: मन तर केव्हाच वेस ओलांडून तुझ्यापाशी येऊन ठेपलं आहे.
तो: आता फक्त आणि फक्त आभाळाने साथ द्यावी आणि नुसतं बरसावं.
[पावसाचा आवाज, कमी होत जातो]
तो: तू येताच मात्र पावसाने रिप-रिप पडावं.
तो: आणि मी धुकं होऊन तुला कुंद हवेत न्याहाळावं.
तो: स्वत: चिंब भिजून पावसाने आपल्याला सोबत करावी.
तो: आणि तल्लीन होऊन आभाळाने रिमझिम धून विणावी.
तो: (हसत) बेट्या, आज काही खरं नाही – “तिचं”
[चहाचा कप उचलतो आणि आत जातो]
[Song starts]

[प्रसंग ००७: तो कॉफी शॉपमध्ये बसलेला आहे. समोर कॉफीचा कप आहे. पाऊस सुरु आहे. पावसाचा आवाज येत आहे. पेनाने कॉफीच्या कपवर तीन-चार वेळेस टिंग टिंग वाजवतो, जणू काही एखादं गाणं सुरु होणार आहे.]
तो: मित्रा !! काय चाललंय? कशाचा कशाला पत्ता नाही आणि काय? (स्मितहास्य करत मान हलवतो)
तो: आणि येऊन तर बसला आहेस ईथे, पण येईल का रे ती?
तो: तू फक्त थोडा लवकर येणार आहेस. (says as a fact) That doesn’t mean you’ll be in here.
तो: It’s Okay. Chill. येईल ती.
[पावसाचा जोर वाढतो]
तो: (खिडकीबाहेर बघत, विनवणीच्या सुरात) राजा. थोडा धीर धर.
तो: (स्वगत) राजा, तू पण थोडा धीर धर (हसतो)
[पेन परत एकदा कपवर वाजवतो. आणि लिहू लागतो. लिहितो आणि मग पुढील संवाद]
तो: हा पाऊस आहे ना, हाच तिची आठवण करून देतो सारखी.
[उठतो. लिहिणं सोडून, फक्त संवाद.]
तो: या थेंबांत मला तू दिसावीस.
तो: या थेंबांत मला तू भेटावीस.
तो: या प्रत्येक भेटीत आपण एक आरसपानी कविता साकारावी.
तो: आणि त्या कवितेतल्या आरशांतून मृग नक्षत्राची बरसात व्हावी.
तो: (जोराचा श्वास घेऊन, सुस्कारा टाकत) हं. (चहाचा घुटका घेतो, लिहितो.)
[वाऱ्याचा आवाज, मग पावसाचा आवाज]
[ती लांबून येताना दिसते आहे. आनंदतो. केस नीट करतो. उगाचच टेबलावरील वस्तू नीट करतो]
तो: आलीस तू?
[Song starts]

[प्रसंग ००८: ती येते आणि त्याच्यासमोर उभी राहते. तो उठून उभा राहतो.]
तो: hi !
ती: (ती पर्स-छत्री-ओढणी सांभाळते आहे. त्याच्याकडे न बघता) hi !
[तो पर्स घ्यायला जातो. ती त्याच्याकडे बघते “really? look” आणि छत्री देते. तो घेतो आणि बाजूला ठेवतो]
तो: तुला कसं कळलं मी ईथे असणार आहे?
ती: अं… कळलं. का रे?
तो: तसं नाही, म्हणजे आपलं बोलणं काहीच झालं नव्हतं. सांग ना.
ती: सांगू?
तो: हो. सांग ना.
ती:  खरंच सांगू?
तो: हो य !
ती: तुझं कॉफीशॉपमधलं स्पेशल काम बघायला आले.
[दोघे हसतात.]
तो: पाऊस आहेच ना?
ती: असायलाच हवा ना?
[पावसाचा आवाज. थोडा वेळ जाऊ द्यायचा – १०/१५ सेकंद]
ती: तुला पाऊस नादावतो का रे? कधी वाटतं का तुला की आपण गुंतत जातो या पावसात?
तो: मला कधी हा बेभान वाटतो, तर कधी अलवार. कधी वाटतो भास, तर कधी नशा.
ती: कधी याच्या असण्याने बावरायला होतं तर कधी नसण्याने.
तो: या दाही दिशा एक होऊन कोसळतात तेव्हा, नुसतं वेड लावतात.
[Song starts]

[प्रसंग ००९: ती थांबलेली आहे. तो उभा आहे.]
तो: चहा सांगितलाय थोडा अजून.
ती: Fine with me.
तो: एक फोन करतो आणि येतो, ओके?
[तो बाजूला जातो आणि त्याचा फोनवर संवाद सुरु. ती तिचा फोन काढते आणि मेसेजेस बघते ई. ई.]
तो: (परत टेबलापाशी येतो. बसता-बसता) hi !
ती: मलाही एक फोन करायचा आहे.
तो: (वर बघत) oh Yes, Sure ! (वर बघतो, ती उठून बाजूला गेलेली असते.)
[ती परत येते.]
तो: झाला का important फोन?
ती: (हसते) अरे काय तू पण. ऑफिसमध्ये केला होता फोन.
तो: (आनंदाने) हो? (छाती भरून श्वास घेतो) आज थोडं अजून बोलूया?
ती: आज जमणार नाही.
तो: OH !! नाही जमणार? (तोंड पडतं)
ती: असं ऑफिसमध्ये कळवलं. आज ऑफिसला यायला जमणार नाही असं कळवलं.
तो: (आश्चर्याने) काय सॉलिड आहेस तू?
ती: मग? तू पण सांगितलंस ना मघाशी? येणार नाही म्हणून?
तो: हो. पण तुला हे सगळं कळतं कसं?
ती: कसं म्हणजे? मी ऐकलं.
तो: हा मग ठीक. काय ???
[दोघेही हसतात]
ती: (वही उचलते) बघू?
तो: Yes, sure!
ती: काल रात्री खूप लिहिलेलं दिसतंय.
ती: कसं सुचतं रे तुला?
तो: पावसाने आभाळ खाली झुकतं, पायाखाली धुकं दाटतं आणि तेच कागदावर उतरत जातं.
ती: मलाही तोच पाऊस दिसतो. मला का नाही सुचत?
तो: मला, तुला, सर्वांना सुचतं गं. हा पाऊस आहेच तसा. तो आपल्याला त्याच्या कह्यात ओढणारा.
तो: There you go !
ती: तू कधी क्षितिजाच्या वळणावर उभ्या असलेल्या पावसाला भेटला आहेस का रे?
तो: काय सुरेख कल्पना केल्येस ! क्षितिजाच्या वळणावरचा पाऊस !!
तो: येशील तिथे माझ्या बरोबर?
[तो हात पुढे करतो. पावसाचा आवाज. ती हात हातात देते]
[Song starts]

[प्रसंग ०१०: दोघही कुठेतरी बाहेर आहेत. शेजारी-शेजारी बसले आहेत. कॉफी शॉपमध्ये नाही.]
ती: शब्द म्हणजे काय रे?
तो: अं, शब्द म्हणजे व्यक्त व्हायचा मार्ग.
ती: अं, नही. नही जम्या. परत एकदा.
तो: अं… शब्द म्हणजे वेळ, भावना आणि एक खास व्यक्ती या तीनही गोष्टी जुळून येणं.
ती: हं, असे हे शब्द मिळाले की ते गुणगुणावेसे वाटतात ना?
[ती उठते आणि धावत जाते]

तो: कधी दिसावं तू केवड्याच्या बनात, त्याला अत्तर लावताना
तो: कधी दिसावं तू मज प्रभाती, सूर्याला तेजस्वी करताना
तो: कधी दिसावं तू काळोखात, रातराणीला मोहित करताना
तो: कधी तू रंगवावा निशिगंध आणि मी पाहावं त्याला खजील होताना

तो: कधी दिसावा शरद, पौर्णिमेस, तुझं चांदणं उसनं मागताना
तो: कधी दिसावं तू रत्नाकरापाशी, लाटांची रांगोळी रेखाटताना
तो: कधी दिसावा, पाऊस मनसोक्त बिनधास्त ओलावा तुझा चोरताना
तो: कधी मी घर बांधावं शिंपल्याचं आणि घट्ट ओवून घ्यावं, तुझ्या सरीतला एक मोती होताना
[ती नुसती बघत राहते. तो तिला पाहत राहतो]
[Song starts]

[प्रसंग ०११: शेजारी-शेजारी बसले आहेत.]
ती: (त्याची वही वाचते आहे)
ती: (त्याच्याकडे बघत) किती सुंदर प्रतिमा लिहितोस.
तो: आवडतात तुला?
ती: हो तर !
तो: Thank you !
ती: हं. पण काय रे, (सावधगिरीने) हे असं नेहमीच लिहितोस की हल्लीच?
तो: (हसतो)
ती: (चिडून) गेलास उडत. (उठून जाते. बाजूला जाऊन उभी राहते)
तो: अगं.
ती: चूप.
तो: ओके ओके. हो. हल्लीच जरा फॉर्मात आहे. (काहीतरी स्टाईल मारत असतो. ती बाजूला येऊन उभी राहते. त्याला कळत नाही. त्याचे चाळे सुरूच असतात. तिला पाहून चपापतो. थांबतो]
ती: हं.
तो: पण, असं का विचारलंस?
ती: अं…..नाही म्हणजे, तसं काही नाही.
तो: म्हणजे कसं आहे? आणि कसं नाही?
ती: माझ्यासाठी हे सगळं नवीन आहे
[दोघे नि:शब्द / मूक संवाद]
तो: तुला पावसात भिजायला आवडतं?
ती: हो. कुठेही.
ती: पण सर्वात जास्त आवडतं ते गच्चीत असताना पाऊस पडला तर. त्याच्या अजून जवळ गेल्यासारखं वाटतं.
तो: आणि?
ती: आणि, बागेत असताना. त्या झाडांचे शहारे मागता येतात.
तो: आणि?
ती: आणि तळ्याकाठी. त्या पाण्यातल्या तरंगांवर स्वार होता येतं.
तो: आणि?
ती: आणि या ईथे. या क्षणी. तुझी कविता होता येतं.
[Song starts]

[प्रसंग ०१२: तो आणि ती त्याच्या घरी आहेत. बेल वाजते. तो दार उघडतो.]
तो: ये ना. ये. बस. (छत्री तिच्याकडून घेतो आणि बाजूला बालदीत ठेवतो.)
ती: (आजूबाजूला बघते, घर बघते) छान आहे रे तुझं घर.
तो: आमचं घर (हसतो)
ती: अरे हो. तुमचं. आहेत कुठे तुमचे रूम मेट्स?
तो: बाहेर गेलेत. येतील उशिराने. पिक्चर वगैरे पाहून.
ती: गेलेत की पाठवलं आहेस?
[नुसता हसतो]
[दोघेही हसतात]
तो: चहा घेणार?
ती: नको.
ती: (पिशवीतून काढून वाईनची बाटली त्याला देते) हे घे. बहुतेक आवडेल तुला.
तो: (बाटली बघतो) WOW ! That’s a bold wine !! You’ve a good taste.
ती:: (त्याच्याकडे वर पासून खालपर्यंत बघून) yes, I know. (मग प्रेक्षकांकडे बघते.)
तो: (तिच्याकडे बघत राहतो. हसतो.) आलोच.
[आतून २ वाईन ग्लास भरून आणतो. एक तिला देतो. दोघेही ग्लास टेकवतात. त्याला आणि तिला वाईन आवडते. हं करतात. पाऊस सुरु होतो.]
तो ए, तू कधी सकाळ पाहिल्येस?
तो: रात्रभर पाऊस पडल्यानंतरची सकाळ.
तो: पावसाने जादू केलेली सकाळ.
तो: दमलेल्या पावसाला विश्रांती देणारी सकाळ.
तो: रात्रभर पाहिलेल्या स्वप्नांची सकाळ.
तो: दवबिंदूंनी काबीज केलेली सकाळ.
ती: मला पाहायची आहे अशी सकाळ.
ती: तरुण आणि अल्लड सकाळ.
ती: सतेज कांती ल्यालेली सकाळ.
ती: शांत आणि ताजीतवानी सकाळ.
ती: पहाटेच्या स्वप्नांना पंखाखाली घेणारी सकाळ.
ती: दवाच्या मोत्यांची बरसात करणारी सकाळ.
[Song starts]

[प्रसंग ०१३: त्यांची वाईन संपलेली असते.]
तो: चल काहीतरी खायला मागवूया?
ती: हो. चालेल.
तो: ओके. काहीतरी मागवतो. आलोच. (तो उठतो, आत जायला)
ती: ऐक ना.
तो: (लांबूनच) हा, बोल.
ती: नाही, काही नाही.
तो: ओके. आलोच.
[तो आत जायला निघतो. थांबतो. वळतो. तिच्याकडे बघतो.]
तो: चल बोल. काय झालं?
ती: हे बरोबर की चूक कळत नाहीये.
तो: (टेबलावर पडलेला पेपर उचलतो) बरोब्बर सोडवलंस शब्द्कोडं !!
[ती रागाने त्याच्याकडे बघते.]
तो: अच्छा ! हे नाही. (काहीच कळत नसल्यामुळे तिच्याकडे बघत बसतो)
ती: आज मला बोलावसं वाटतंय.
तो: (चमकून प्रेक्षकांकडे बघतो. मग तिच्याकडे बघतो) म्हणजे?
तो: (डोक्यात प्रकाश पडतो) Ok ! I get it. Some more wine?
ती: थोडीशीच.
[तो आणून दोघांचे ग्लास आणतो. तिला देतो.]
तो: ऐकव. बऱ्याच गोष्टी बरोबर नसतात किंवा चूकही नसतात.
तो: आणि ठरवत बसण्यात वेळ का घालावा? काय वाटतं ते सांग.
[Song starts]

[प्रसंग ०१४: तो आणि ती तिथेच आहेत, त्याच्या घरात. स्तब्ध. नि:शब्द. १/५२० सेकंद.]
तो: हं.
ती: हं.
तो: तुझ्याकडे थोडा वेळ आहे का अजून?
ती: होssssओ. जेवण यायचं आहे.
तो: अगंssss
[पावसाचा आवाज. १० सेकंद.]
ती: खरं सांगू?
तो: हं.
ती: नाहीये. वेळ नाहीये.
तो: थोssssडा वेळ?
ती: अं हं. मी तयार आहे. मला ऐकायचं आहे आज.
तो: (काकुळतीला येऊन) तुला पाणी तरी हवच असेल ना? (लगेच आत जायला निघतो)
ती: नकोय. ए. अरे. नकोssssय. (हसते)
[तो तिचं न ऐकता आत पळतो. पाणी घेऊन येतो. समोर ठेवतो. स्वतःचा ग्लास पिऊन ठेवतो.]
ती: हं. बोल. मला बघायचंच आहे कसं सांगतोस.
तो: हो हो दम खाऊ दे.
तो: जरा स्वस्थ बसू दे.
ती: बरं. (गप्प बसते आणि त्याच्याकडे बघत बसते)
[पावसाचा आवाज]
तो: माझं सांगणं मला सांगू दे
ती: अरे सांग ना !
[तो तिला थांबवत]
तो: माझं सांगणं मला सांगू दे, तुझं असणं मला साठवू दे
तो: माझा पाऊस मला पाहताना, तुझा स्पर्श मला वाहू दे
तो: तुला मनी जपताना, तुझा जप मला करू दे
तो: तुझा जप जपताना, माझी तपं उलटू दे
तो: तुझ्या भुजा मला दे, मला कैद त्यात होऊ दे
तो: तुझ्या निर्व्याज हास्याचं, मला व्यसन जडू दे
तो: तुझ्या नकळत सांजवेळी, तुला निरखणं होऊ दे
तो: तुझ्या गालीचा रक्तिमा, संधिप्रकाश होऊ दे
तो: कधी टिपूर चांदण्यात, नभ ल्यालेली दिसू दे
तो: आकाशगंगेशी आसक्त, पूर्ण न्हालेली पाहू दे
तो: एकवेळ मला तू, तुझा आभास होऊ दे
तो: माझा जन्म रेखाटताना, तुझा श्वास मला होऊ दे
तो: तुझा स्पर्श मला वाहू दे ….
[वीज + पावसाचा आवाज. तो गुढग्यावर बसून हात पुढे करतो ई. ई.]
[Song starts]

महाराष्ट्र मंडळ अॅटलांटा २०१७, अध्यक्षीय मनोगत

२०१५ च्या गणपतीत मंडळाला एक छान एकांकिका बसवून द्यायचा विचार मनात घोळू लागला. आणि त्या एका गोष्टीवरून हे सगळं रामायण घडत गेलं. आई, सासूबाई, सासरेबुवा सगळे येणारच होते. माझे सासरे गेली ४२ वर्षं कलाकार आणि दिग्दर्शक म्हणून रंगभूमीवर कार्यरत आहेत. झालं ! त्यानं म्हणालो २/४ स्क्रिप्ट घेऊन या आणि विनोदीच पाहिजेत कारण गणपतीतला सर्वसाधारण मूड बघता विनोदीच मस्त जमेल. निवडलेल्या एकांकिकेत एकून १२ प्रौढ पात्रं होती. साहजिकच, १२ कुटुंब एकत्र आली. आणि तिथून आम्ही एक मोठ्ठा चमू झालो. एकांकिकेच्या तालमी आणि तयारी होत होती. या मागचा विचार एकच होता, स्थानिक लोकांतूनच एकेक जण तयार करून समाजाचं ऋण फेडायचं. सगळ्या पाट्या कोऱ्याच पाहिजे होत्या, म्हणजे जर नाटकात कधीच काम केलं नसेल तरच त्याची/तिची निवड करायची असं पक्कं ठरवलं होतं. झालंही तसंच, अपवाद एखादाच. तर मंडळी, एकांकिका झाली, गणपती गेले. आणि नंतर एक मोठ्ठी पोकळी निर्माण झाली. म्हणजे आम्ही १२ कुटुंब भेटत राहिलो पण आम्हाला हवा तसा रंगमंच मिळेना. नुसतीच घालमेल आणि तगमग.

जवळ-जवळ एक वर्षं होत आलं. मला १२ पैकी एकालाही/एकीलाही मागे ठेवून काहीही करायचं नव्हतं. आणि इतकी मोठी, सशक्त आणि प्रत्येक पात्राचं योगदान दिसून येईल अशी संहिता दिसत नव्हती. आणि तेव्हाच, मंडळाच्या एका विश्वस्तांकडून समिती स्थापन करण्याचं सुचविण्यात आलं. आणि मला ती संहिता दिसू लागली. मी मित्र-मंडळींसमोर समिती स्थापन करायचा प्रस्ताव ठेवला. सर्वांनी तो उचलून धरला आणि आमच्यातच झटपट निवडणूक घेऊन कोण काय करणार ते ठरवलं. मंडळाला प्रस्ताव पाठवला आणि २०१६च्या गणपतीपासूनच कामाला लागलो. जे शिकायला मिळेल ते पदरी पाडून घ्यायचं होतं कारण तेच – कोऱ्या पाट्या, नवे भिडू, नवे राज्य, विशाल मंच !!

आमची समिती वेगळी आहे किंवा आम्ही यंव करू त्यंव करू अशी बोलाचीच कढी आणि बोलाचाच भात आम्हाला मान्यच नव्हतं. म्हणजे असं बघा की, कार्यक्रम तेच, कमीत कमी पाच तरी करायचे. जेवण तर द्यायलाच पाहिजे, म्हणजे आपल्या संस्कृतीचा तो अविभाज्य आणि मुख्य घटक आहे. मग आपण वेगळेपण आणायचं तरी कशात? की तेच पहिले पाढे पंचावन्न? हा सर्व उहापोह सुरु असताना एकेक समिती सभासदांनी सुरेख कल्पना पुढे आणल्या. आणि आम्ही त्या उचलून धरल्या. संक्रांतीचं वाण एक प्रचंड यशस्वी योजना होती. समाजातील शारीरिक आणि आर्थिक सक्षम वर्गाने या दोन बाबतीत आव्हान असणाऱ्या वर्गाला नुसतंच दान न देता त्यांच्या कामाचा मोबदला द्यायचा. काय अफलातून कल्पना आहे !! सहानुभूती, उपकार यापेक्षा एक पाऊल पुढे जाऊन सक्षमीकरणासाठी करावी लागते ती मदत आम्ही केली. आणि हो, याचं पूर्ण श्रेय आम्ही अॅटलांटाच्या मराठी जनतेला देऊ ईच्छितो. केवळ तुमच्यामुळे हे शक्य झालं आहे. मंडळ फक्त माध्यम आहे. आजही हेलन केलरच्या मुलांनी बनवलेला तो अॅप्रन घालताना छाती अभिमानाने फुलून येते.

दुसरी गोष्ट म्हणजे आम्हाला काही थीम-बीम ठेवायची नव्हती. म्हणजे थीमच्या चौकटीत अडकून कार्यक्षमतेवर आणि नाविन्य आणण्यावर बंधन घालायचं नव्हतं. म्हणून साधं-सोपं ब्रीदवाक्य घेतलं – मी मराठी, माय मराठी. मंडळाच्या यंत्रणेतल्या जंजाळातला मूलभूत समान धागा – मराठी धागा ! हो, आणखी एक गोष्ट पक्की केली होती, ती म्हणजे ‘लोकांचा सहभाग’. स्थानिकांकडूनच कार्यक्रम करून घ्यायचे असं पक्कं ठरवलं होतं आणि त्यात १००% पारदर्शकता आणायची. कारण त्यातूनच समाजाचा मंडळाच्या यंत्रणेवरचा विश्वास वाढीस लागतो. संक्रांतीचा संमोहनाचा कार्यक्रम – लोकांनी पुढे येऊन संमोहित करून घेतलं. पाडव्याचा ‘आम्हा घरी धन’ – युवा आणि तरुण वर्गाकडून उदंड प्रतिसाद. गणेशोत्सव – पुनश्च लोकांनीच सादर केलेले कार्यक्रम. नवरात्र आणि दीपावली – अगदी सगळे कार्यक्रम १००% लोकांच्या सहभागाने सादर केले. याचं एकच कारण आहे, अॅटलांटा, तुमच्यात ती धमक आहे, स्वतःवरचा विश्वास आहे, उत्साह आहे आणि हौस आहे. आणि म्हणतात ना “हौसेला मोल नसतं” – ते मी २०१७ मध्ये पुरेपूर अनुभवलं आहे.

समितीसाठी काम करताना मला अनेक मराठी म्हणींचा प्रत्यय आला. नाचता येईना अंगण वाकडे, व्यक्ती तितक्या प्रकृती, तू शिवाजी मी तानाजी, नळी फुंकली सोनारे इकडून तिकडे गेले वारे, नाकापेक्षा मोती जड, दगडापेक्षा वीट मऊ, दुष्काळात तेरावा महिना, दुसऱ्या वरती विसंबला त्याचा कार्यभाग बुडाला, दे माय धरणी ठाय, असून अडचण नसून खोळंबा, आग रामेश्वरी अन बंब सोमेश्वरी, आलीया भोगासी असावे सादर, आळश्याला दुप्पट काम ई. ई. सरते शेवटी एक म्हण नेहमीच पाठराखण करत असते – ऐकावे जनाचे करावे मनाचे !! असो. पण असं असलं तरीही हे अनुभव जगणं, त्यातून जाणं हे खूप काही शिकवून गेलं. ते गाठीशी पक्कं बांधून ठेवलं आहे.

एकूणच २०१७ समितीत काम करणं एक आनंददायी अनुभव होता किंबहुना सोहळाच होता म्हणा ना. रंगीबेरंगी दिमाखदार सोहळा, मनाचं पारणं फेडणारा सोहळा !!

मी पुनःपुन्हा तेच सांगेन, तुम्ही आम्हाला ही संधी दिलीत म्हणून तुमचे मनापासून आभार !!

— महाराष्ट्र मंडळ अॅटलांटा वार्षिक गुजगोष्टी २०१७ मध्ये प्रकाशित